200 jaar ontwikkelingen in de uitgeverij – 20 jaar ontwikkelingen bij Boom juridisch

 

200 jaar ontwikkelingen in de uitgeverij – 20 jaar ontwikkelingen bij KBu/BJu

In de negentiende eeuw zag een uitgeverij er totaal anders uit dan nu. Ten eerste kende men in die tijd het onderscheid tussen wetenschappelijke, educatieve en literaire uitgevers niet. Literaire uitgevers gaven vaak filosofische boeken uit en de filosofie was nog steeds de bakermat van universitair onderzoek en educatie. Dat veranderde pas in de loop van de negentiende eeuw, met allerlei spectaculaire wetenschappelijke ontdekkingen [zie voor een korte beschrijving met bronnen W.J. Soetenhorst, De bescherming van de uitgeefprestatie, 1993, pp. 1-2].

Ten tweede bestond de klassieke uitgeverij in de negentiende eeuw uit een boekhandel, een drukkerij en een uitgeverij. Die drukkerij vormde vaak de basis voor de uitgeverij, vandaar dat wij de voorganger van ons auteursrecht het kopijrecht (ofwel het drukkersprivilege) noemden. Als je kopijrecht leest dan denk je natuurlijk meteen aan het Engelse copyright, en dat klopt. Dat woord is van het Nederlandsche kopijrecht afgeleid [zie F.W. Grosheide, Auteursrecht op maat, 1986, p. 57]. Maar ik dwaal af…

De situatie waarbij uitgevers tevens boekhandelaar en drukker waren heeft heel lang voortgeduurd. In de loop van de twintigste eeuw kwamen er echter steeds meer nieuwe bedrijven (we zouden ze nu start-ups noemen) die zich toelegden op een van de drie genoemde kernactiviteiten: dus ofwel een drukker, ofwel een boekhandel, ofwel een uitgeverij. De uitgeverij die tevens een drukkerij en een boekhandel had, bleek twee nadelen te hebben: er was sprake van ‘gedwongen winkelnering’, waardoor bijvoorbeeld de drukprijzen niet concurreren met die van andere drukkers, en als het slecht ging in de ene branche, dan ging het drie keer slecht (bij de drukker, de boekhandel en de uitgeverij). Daarnaast zien wij in de loop van de vorige eeuw gespecialiseerde uitgeverijen ontstaan die zich toelegden op bijvoorbeeld alleen het uitgeven van educatief materiaal of van wetenschappelijke dan wel literaire werken.

Het was tijd voor de uitgever/boekhandel/drukker om keuzes te maken: hoe ging men verder? Het zal de lezer van deze blog niet verrassen dat de meeste eigenaren van de gecombineerde uitgevershuizen uiteindelijk kozen voor de activiteit die het meest lucratief was: het uitgeven. Een mooi voorbeeld van deze ontwikkeling zien we bij onze concurrent Wolters Kluwer in Nederland (en overigens ook die van Elsevier, maar ik beperk me even tot Kluwer). Nadat in het begin van de jaren tachtig van de vorige eeuw de drukkerijen (en overigens ook de kranten, zoals het Agrarisch Dagblad) werden afgestoten, werd begin jaren negentig ook het aandeel in de boekhandel verkocht. Het ging in die tijd om de Boekhandelsgroep Nederland (BGN), die uiteindelijk ten onder ging dankzij onze investeerdersvrienden van Polaris, maar dat terzijde.

Wat heeft dit alles eigenlijk met Koninklijke Boom uitgevers te maken? En wat met twintig jaar Boom Juridische uitgevers?

Toen ik twintig jaar geleden bij Boom begon, had ook dat bedrijf boekhandels en drukkerijen. En net als Wolters Kluwer ook kranten. Sterker nog: de kranten, de boekhandels en de drukkerijen vormden in die tijd, dus in 1998, het hart van het bedrijf. Maar vanaf medio jaren negentig en het begin van de 21ste eeuw (het is allemaal uitstekend na te lezen in het mooie boek Boom uitgevers 175 jaar) ging Boom dezelfde weg als Kluwer op: de boekhandels werden verkocht, de handels- en krantendrukkerijen werden fasegewijs afgestoten en uiteindelijk werd twee jaar geleden ook het krantenbedrijf verkocht.

Deze stappen waren mijns inziens mogelijk omdat de focus bij Boom vanaf eind jaren negentig steeds meer ging liggen op het uitgeven van educatieve, wetenschappelijke, en practicionairs boeken en tijdschriften. Er werd ingezet op groei, zowel door het uitbreiden van de eigen activiteiten als door acquisitie. En dat was, besef ik mij nu terdege, best een gok. Weliswaar stond er al vanaf begin jaren zestig van de vorige eeuw een mooie boekenuitgeverij in Amsterdam (Uitgeverij Boom), maar daar werkten in de tijd dat ik aan de Prinsengracht begon (in mijn herinnering) een man of tien. En ook Edu’Actief was – ondanks de grote woorden van de toenmalige directeur – een relatief klein clubje, met nicheboeken voor het VMBO waarvan de directeur tevens als auteur optrad. Wij als Boom Juridische uitgevers waren in 1998 helemaal niche met vier juridische tijdschriften, één studieboek en twee medewerkers.

Maar wat we in de afgelopen twintig jaar hebben gezien is dat de activiteiten van Boom, die aan het begin van het millennium toch nog redelijk in de kinderschoenen stonden, een enorme groei hebben doorgemaakt. Dat geldt voor Boom Amsterdam, voor Edu’Actief te Meppel en – last but not least – ook voor Boom uitgevers Den Haag (bestaande uit Boom juridisch, Boom bestuurskunde, Boom criminologie en Eleven International Publishing).

Kijken we nu naar Boom juridisch, dan staat er een fonds dat breed is en precies de doelgroepen benadert die Boom aan het begin van de 21ste eeuw op het oog had: studenten, praktijkmensen en wetenschappers. Wij geven meer dan zestig Nederlandse en Engelstalige tijdschriften uit en zo’n 350 studieboeken en wetenschappelijke publicaties, wederom deels Nederlands- en deels Engelstalig. Wij leveren bijna duizend e-boeken in een portaal aan het Rijk waar duizenden professionals gebruik van maken, mogen ons bij onze kernmarkten de tweede studieboekenuitgever van Nederland noemen en zijn aanwezig bij talloze events, symposia en boekaanbiedingen.

Als gezegd: het was best een gok, zowel voor het management als voor mijzelf. Immers de opstartfase was een forse investering en winst werd er de eerste twee jaar niet gemaakt. Ik denk dat wij in het kielzog van de snelgroeiende andere uitgeefactiviteiten van de Boom-zusters zijn meegegroeid en ik denk ook dat de wens en toch ook een beetje de noodzaak om te slagen een doorslaggevende rol hebben gespeeld. En natuurlijk een beetje geluk. Maar dat heeft iedereen af en toe nodig.

Foto: Eveline van Egdom

1 reactie

  1. Interessant Wirt! weer wat geleerd 🙂

Geef een reactie

Your email address will not be published.