Restorative Justice

Het tiende internationale congres van de European Forum for Restorative Justice werd dit jaar gehouden in Tirana, Albanië, van 13 juni tot 16 juni.

Het Forum (euforumrj.org) is opgezet om mensen uit de praktijk, wetenschap en beleidssector de mogelijkheid te bieden ervaringen te delen op het gebied van ‘restorative justice’, of in goed Nederlands: ‘herstelrecht’. Het Forum verzorgt trainingen, begeleidt verschillende onderzoeksprojecten en organiseert bijeenkomsten, waaronder een tweejaarlijks internationaal congres.

Dit jaar bestond het congres uit verschillende plenaire sessies en parallelle workshops, onderverdeeld in drie thema’s: strafrecht, jeugdrecht en maatschappelijke betrokkenheid. Zowel de praktijk als de wetenschap was ruim vertegenwoordigd op dit congres. Ik was de enige deelnemer die niet werkzaam is in de herstelrecht-sector, tenzij het uitgeven van een tijdschrift en een boekenreeks over dit onderwerp daaronder valt.

Herstelrecht is een proces dat zich richt op het herstellen van schade veroorzaakt door een misdrijf of overtreding. Zowel degene die schade heeft geleden als degene die daar verantwoordelijk voor is, participeert actief. Termen als ‘slachtoffer’ en ‘dader’ worden opzettelijk niet gebruikt, omdat deze terminologie behoort tot het domein van het strafrecht. In Nederland hebben slachtoffers (en nabestaanden van slachtoffers) een aantal rechten in het strafproces, zoals informatie over het strafproces, het bijwonen van de zitting (ook als die achter gesloten deuren plaatsvindt, tenzij de rechter anders bepaalt) en het spreekrecht in geval van ernstige misdrijven. Dit is echter niet hetzelfde als herstelrecht.
Fania Davis, oprichter van Restorative Justice for Youth (Oakland, California) en een van sprekers op het congres, verwoordde het verschil tussen het strafprocesrecht en herstelrecht als volgt: ‘Criminal justice is about punishing, restorative justice is about healing’.

Verschillende praktijkvoorbeelden laten zien dat herstelrechtconferenties in belangrijke mate bijdragen aan ‘healing’, waardoor de betrokkenen weer verder kunnen met hun leven. Denk bijvoorbeeld aan de herstelrechtconferenties in Italië naar aanleiding van de aanslagen door de Rode Brigade. Herstelrecht wordt niet alleen bij zware misdrijven toegepast, ook in andere gevallen, zoals pesten op school en verkeersovertredingen biedt het mogelijkheden. Een voorbeeld van dat laatste is het Restorative Drivers Programme in Ierland (extern.org).

Wat betreft het juridische kader van herstelrecht zijn op internationaal niveau verschillende maatregelen genomen om het gebruik van herstelrecht te ondersteunen. Zo zijn er initiatieven van de VN (UN Basic Principles on the Use of Restorative Justice Programmes in Criminal Matters), de Raad van Europa (Recommendation on Restorative Justice in Criminal Matters) en de EU (EU Directive on the Rights of Victims of Crime). Ook op nationaal niveau wint herstelrecht aan terrein. Vasilika Hysi, vice-voorzitter van het Albanese Parlement en een van de sprekers op het congres, vertelde over haar strijd om een herstelrechtprocedure onderdeel te maken van het Albanese jeugdprocesrecht. Zij heeft zoveel passie en vechtlust in zich dat het mij helemaal niet verbaasde dat het haar ook daadwerkelijk gelukt is. En hoe zit het in Nederland? In ons eigen land bestaat de mogelijkheid al om een mediationtraject te starten waar slachtoffers en verdachten onder begeleiding van een mediator met elkaar in gesprek gaan. Beide partijen moeten hier uiteraard mee akkoord gaan. In het nieuwe Wetboek van Strafvordering wordt dit uitgebreid en wordt een nieuwe Titel bestaande uit 7 artikelen opgenomen over herstelrecht.

Helaas waren er bijna geen deelnemers aanwezig uit de zittende en/of staande magistratuur. Dit is een gemis omdat juist hun visie over herstelrecht nog onderbelicht is en hun ervaring met herstelrecht van cruciaal belang is om de herstelrechtpraktijk verder te ontwikkelen.
In een tijd waar de roep om een repressieve aanpak van ongewenst gedrag de boventoon voert, is het een verademing kennis te nemen van andere oplossingen die niet gericht zijn op louter straffen. Ik heb genoten van de passie en betrokkenheid van de mensen die in deze praktijk werkzaam zijn en de manier waarop zij hun positieve en negatieve ervaringen delen. Iedereen die de wereld wil verbeteren, en geloof mij, dat is echt hun drijfveer, verdient alle steun.

Meer lezen op het gebied van Restorative Justice? Bekijk het Tijdschrift voor Herstelrecht en The International Journal of Restorative Justice.

Geef een reactie

Your email address will not be published.